Cách Trung Quốc muốn vượt mặt Mỹ về đổi mới sáng tạo

Từng là 'công xưởng thế giới', Trung Quốc đã không ngừng đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D), qua đó giúp quốc gia tỉ dân này trở thành 'phòng thí nghiệm của thế giới'.

Trung Quốc - Ảnh 1.

Các nhóm R&D của Trung Quốc thường tập trung vào công nghệ ứng dụng có thể đưa vào sản xuất nhanh - Ảnh: XINHUA

Trong nhiều thập niên, Trung Quốc được thế giới nhìn nhận như "Trung Quốc bứt tốc về đổi mới sáng tạo - Ảnh 3.Trồng nấm độc tại Mỹ, nhà khoa học Trung Quốc bị trục xuấtĐỌC NGAY

Trên phần còn lại của bức tranh cạnh tranh công nghệ, cán cân cạnh tranh cũng thay đổi khi Mỹ cắt giảm mạnh chi tiêu cho khoa học và siết chặt di trú trong nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. 

Khi hàng tỉ USD tài trợ bị cắt, một số khoản cấp cho các trường đại học hàng đầu bị hủy, visa sinh viên quốc tế bị rút lại và chi phí visa H-1B tăng cao.

Theo tờ Washington Post ngày 6-11, những động thái này làm suy yếu môi trường nghiên cứu vốn là thế mạnh truyền thống của Mỹ, đồng thời tạo cú hích cho các chương trình chiêu mộ nhà khoa học của Trung Quốc.

Theo thống kê do nhóm nghiên cứu tại Đại học Princeton tổng hợp, chỉ trong nửa đầu năm 2025 đã có khoảng 50 nhà khoa học gốc Hoa thuộc diện xét biên chế đã rời các trường đại học Mỹ để chuyển về Trung Quốc. 

Nếu tính từ năm 2011, con số này đã vượt 850 người, hơn 70% trong số đó thuộc các lĩnh vực kỹ thuật và khoa học đời sống.

Cùng thời điểm đó, Trung Quốc tăng cường các chương trình thu hút nhân tài, mở rộng tỉ trọng ngân sách của Quỹ Khoa học tự nhiên quốc gia dành cho đội ngũ nghiên cứu, và gần đây triển khai visa K nhằm tiếp cận sinh viên cùng nhà khoa học trẻ nước ngoài.

Dữ liệu từ Hiệp hội Vì sự tiến bộ khoa học Mỹ cho thấy khoảng cách đầu tư R&D giữa hai nước đã thu hẹp đáng kể, khi trong năm 2023, mức chi của Trung Quốc (917 tỉ USD) đã tiến rất sát với Mỹ (956 tỉ USD) so với các giai đoạn trước.

Trong bối cảnh nguồn tài trợ khoa học tại Mỹ chịu nhiều sức ép, việc Trung Quốc duy trì mức đầu tư gia tăng và coi khoa học là một trụ cột phát triển khiến nước này trở thành điểm đến hấp dẫn hơn đối với một bộ phận giới nghiên cứu quốc tế.

Mặt trái của tăng tốc đổi mới sáng tạo

Mặc dù đạt được nhiều kết quả đáng chú ý, quá trình tăng tốc đổi mới sáng tạo của Trung Quốc đối mặt nhiều mặt trái về chất lượng đổi mới, rủi ro lãng phí, quá tải công suất.

Một số ý kiến trong giới quản lý và nghiên cứu của Bắc Kinh từng thẳng thắn đề cập đến vấn đề chất lượng bằng sáng chế. Năm 2019, lãnh đạo Hiệp hội Công nghiệp điện tử Trung Quốc Đổng Vân Đình từng ước tính rằng khoảng 90% trong số 7 triệu bằng sáng chế của Trung Quốc năm 2019 thiếu giá trị thực tiễn, chủ yếu phục vụ mục đích xin dự án, phản ánh vấn đề lạm phát bằng sáng chế và chất lượng đổi mới không đồng đều.

Gần đây hơn, một tai nạn chết người liên quan đến xe điện có tính năng tự lái của Xiaomi cũng khiến tiêu chuẩn an toàn và độ tin cậy của các sản phẩm công nghệ cao phát triển trong môi trường chạy đua nhanh.

Về cơ chế tài chính phục vụ đổi mới công nghệ, dù Bắc Kinh chuyển từ cách tài trợ dựa nhiều vào chi ngân sách sang sử dụng các công cụ tài chính quy mô lớn và siết lại tình trạng chi tiêu dàn trải ở địa phương từ tháng 5-2025, nhiều phân tích quốc tế cho rằng quá trình thúc đẩy cạnh tranh và chọn lọc doanh nghiệp dẫn đầu của Bắc Kinh vẫn sẽ đi kèm rủi ro đầu tư như một phần hệ quả của việc mở rộng quy mô quá nhanh.

Trung Quốc bứt tốc về đổi mới sáng tạo - Ảnh 2.Trung Quốc vượt Mỹ, dẫn đầu thế giới về mô hình AI nguồn mở

Trung Quốc đã vượt Mỹ trong lĩnh vực mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) nguồn mở, qua đó giành lợi thế quan trọng trong cuộc cạnh tranh định hình tương lai công nghệ toàn cầu.

Đọc tiếp Về trang Chủ đề