2026: Năm thử lửa AI
Câu hỏi lớn trong năm 2026 sẽ không còn là AI có thể thông minh tới đâu, mà là xã hội chấp nhận trao cho nó bao nhiêu quyền lực và giữ lại cho con người những gì.
Các tác nhân AI có khả năng tự động điều phối nhiều tác vụ, từ an ninh, thiết bị thông minh đến quản lý đời sống cá nhân của con người - Ảnh: Linkedin
Trong hành trình đó, 
Nguồn: Tracking AI; Dữ liệu: Hà Đào - Đồ họa: TUẤN ANH
Kỷ nguyên AI minh bạch
Sự bùng nổ của nội dung do AI tạo ra đang làm thay đổi không gian thông tin toàn cầu. Khi ranh giới giữa thực và ảo bị xóa nhòa bởi những hình ảnh, video deepfake đạt độ chân thực tuyệt đối, xã hội không chỉ đối mặt với vấn nạn "AI slop" (rác dữ liệu) mà còn đứng trước một nguy cơ lớn hơn: sự bào mòn niềm tin có hệ thống.
Phản xạ tự nhiên của con người trước dòng thác thông tin không thể kiểm chứng sẽ không còn là nỗ lực xác thực, mà là thái độ hoài nghi tất cả.
Trong một thế giới mà chi phí sản xuất nội dung đang tiến về bằng không, niềm tin chính thức trở thành loại tài nguyên khan hiếm và đắt đỏ nhất. Lúc này, vai trò của báo chí và các tổ chức kiểm chứng không còn đơn thuần là đưa tin, mà là những thiết chế bảo vệ sự thật.
Giá trị cốt lõi của họ nằm ở khả năng đặt câu hỏi, đối soát thông tin và quan trọng nhất là chịu trách nhiệm pháp lý - những rào cản đạo đức mà AI, dù tinh vi đến đâu, vẫn không thể thay thế.
Yêu cầu về minh bạch này cũng trở thành tiêu chuẩn sống còn cho chính các hệ thống AI. Như GS Russ Altman (Đại học Stanford) nhận định, khi AI thâm nhập sâu vào các lĩnh vực nhạy cảm như y tế hay pháp lý, xã hội sẽ khước từ những quyết định đến từ một "hộp đen" bí ẩn.
Khả năng giải thích (explainable AI) và minh bạch hóa lộ trình suy luận không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là vũ khí duy nhất để chống lại sự bành trướng của deepfake và các tranh chấp bản quyền.
Đặt "luật chơi" cho AI
Năm 2025 chứng kiến những bước đi đầu tiên trong việc quản lý AI một cách bài bản hơn. Các chính sách bắt đầu nhấn mạnh minh bạch, trách nhiệm và truy xuất nguồn gốc nội dung do AI tạo ra. Đạo luật về trí tuệ nhân tạo của Liên minh châu Âu (EU AI Act) - khuôn khổ pháp lý toàn diện đầu tiên trên thế giới về AI - cho thấy cách các chính phủ bắt đầu đặt "luật chơi" cho AI.
Thay vì cấm đoán toàn diện, EU áp dụng cách tiếp cận dựa trên rủi ro: cấm những ứng dụng bị coi là xâm phạm quyền con người, siết chặt các hệ thống AI rủi ro cao (như y tế, nhập cư, tư pháp) và yêu cầu minh bạch đối với AI tạo nội dung.
Trái ngược với sự quyết đoán của châu Âu, các cường quốc khác lại tạo nên một bức tranh quản trị phân mảnh: Mỹ hiện vẫn ưu tiên các sắc lệnh hành pháp mang tính định hướng, trong khi Trung Quốc tập trung kiểm soát chặt chẽ nội dung và dữ liệu ở khu vực tư nhân.
Năm 2026, sự phân mảnh này sẽ buộc các quốc gia và tổ chức phải lựa chọn: minh bạch để tồn tại hoặc bị đào thải khỏi các thị trường khắt khe. Lúc này, niềm tin không còn là khẩu hiệu đạo đức xa xỉ mà trở thành một "tấm giấy thông hành" kinh tế. Quốc gia hay doanh nghiệp nào thiết lập được luật chơi minh bạch sẽ giúp người dùng yên tâm "dốc hầu bao", biến sự kiểm soát rủi ro thành lợi thế cạnh tranh thực tế.
Nguồn: Microsoft - Dữ liệu: Hà Đào - Đồ họa: TUẤN ANH
Thay đổi thị trường lao động
Sự xuất hiện của các tác nhân AI đang làm thay đổi thị trường lao động theo chiều sâu, khi AI không chỉ tự động hóa từng nhiệm vụ mà bắt đầu đảm nhiệm trọn vẹn các chuỗi công việc. Lợi thế của doanh nghiệp không còn nằm ở quy mô nhân sự, mà ở tốc độ thích ứng và khả năng tổ chức lại cách làm việc giữa con người và máy móc.
Những công việc mang tính lặp lại dần được AI đảm nhiệm, trong khi nhu cầu lao động chuyển sang các vai trò mới như giám sát AI, kiểm soát rủi ro và chịu trách nhiệm với quyết định cuối cùng.
Theo ông Gavin Yi, CEO của Tập đoàn Yijin Hardware, sự phát triển của AI đang mở ra nhu cầu tuyển dụng đối với các vị trí mới như kỹ sư prompt, chuyên viên đạo đức AI, nhà giáo dục về năng lực AI hay chuyên gia bảo trì và giám sát hệ thống AI.
McKinsey ước tính AI có thể buộc hàng trăm triệu người lao động toàn cầu phải chuyển đổi nghề nghiệp vào năm 2030, nhưng công nghệ này cũng đang tạo ra những vai trò hoàn toàn mới trong những năm tới.
Trang bìa tạp chí Time phát hành ngày 29-12 bình chọn "các kiến trúc sư AI" là Nhân vật của năm 2025, nhằm tôn vinh những lãnh đạo trong lĩnh vực công nghệ.
Từ trái sang phải: Mark Zuckerberg (CEO Meta), Lisa Su (CEO AMD), Elon Musk (CEO Tesla), Jensen Huang (CEO Nvidia), Sam Altman (CEO OpenAI), Demis Hassabis (CEO DeepMind), Dario Amodei (CEO Anthropic) và Fei-Fei Li (nhà khoa học hàng đầu về thị giác máy tính).
Trang bìa được lấy cảm hứng từ bức ảnh nổi tiếng Bữa trưa trên nóc nhà chọc trời chụp năm 1932, trong đó ghi lại cảnh các công nhân đang ngồi ăn trưa trên một thanh dầm thép giữa bầu trời thành phố New York.
Từ 1-1-2026, nhiều luật mới điều chỉnh AI, bảo vệ dữ liệu và môi trường đầu tư