Rừng keo - cây xóa đói giảm nghèo và nỗi lo sạt lở?

Người dân miền núi Đà Nẵng thu hoạch keo, chất lên xe tải bán cho các công ty - Ảnh: T.B.DŨNG

Nên cân nhắc việc phát triển ồ ạt rừng keo?

Trước tình trạng gần đây nhiều vụ sạt lở ở vùng núi cao gây thiệt hại nặng, nhiều ý kiến cho rằng đã đến lúc xem xét, cân nhắc lại việc phát triển rừng keo một cách đại trà.

Thay vì trồng keo ở mọi địa hình, cần bố trí quy hoạch lại nơi nào nên trồng keo nơi nào không được phép để đảm bảo lợi ích hài hòa và bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Theo ông Lê Muộn, từ năm 2018, 2019 ông từng đặt vấn đề là tính toán lại việc rừng keo nên trồng ở vùng đồi núi thấp, có chính sách để chuyển đổi cho dân trồng rừng gỗ lớn ở đồi núi cao. Nhưng đây là cả vấn đề xã hội chứ không chỉ chuyện kinh tế.

"Ai cũng biết rừng gỗ lớn là rừng kinh tế hơn nhưng ở đây là câu chuyện vốn đầu tư. Đầu tư rừng gỗ lớn giá cao hơn nhưng điều quan trọng là keo cỡ 4-5 năm có thể khai thác.

Đời sống của người dân còn khó khăn, cây keo đầu tư chi phí thấp, khai thác nhanh nhưng năng suất không cao.

Còn trồng rừng gỗ lớn thì tối thiểu 15-20 năm khai thác, trong thời gian đó người dân thu nhập bằng gì. Vì vậy giữa lý thuyết với thực tế thì đó là bài toán, phải có chính sách đi kèm hỗ trợ mới khuyến khích được người dân" - ông Muộn nói.

Theo ông Lê Trí Thanh, để hạn chế các rủi ro về môi trường từ cây keo thì tại các tuyến đường độc đạo, đường liên vùng và khu vực có nguy cơ sạt lở đe dọa dân cư nên chuyển diện tích keo sang trồng cây bản địa gỗ lớn lâu năm, ổn định.

Những nơi khác có thể duy trì trồng keo nhưng cần nghiên cứu thêm loại cây thay thế để chuyển đổi dần.

Về lâu dài, khu vực phía tây Đà Nẵng được định hướng chủ yếu nên phục hồi và bảo vệ rừng tự nhiên là rừng nguyên sinh và rừng tự nhiên là rừng trồng, hạn chế trồng keo khai thác ngắn ngày.

"Cần lưu ý hai nhiệm vụ cần thiết để đảm bảo sinh kế cho nhân dân khi chuyển đổi rừng gồm phát triển mô hình sinh kế dưới tán rừng như trồng dược liệu, nuôi vật phù hợp với từng tầng sinh thái và đặc điểm tự nhiên.

Tạo điều kiện để người dân tham gia trồng, bảo vệ và chăm sóc rừng đặc dụng, phòng hộ và được chi trả kinh phí thỏa đáng" - ông Thanh nhấn mạnh và cho rằng đã đến lúc đánh giá toàn diện để xây dựng đề án phát triển bền vững khu vực miền núi Đà Nẵng.

Còn theo ông Nguyễn Hồng Lai - Bí thư Đảng ủy xã Trà Tân, khó khăn nhất là thay đổi thói quen của người dân với việc trồng keo, đồng thời phải bảo đảm sinh kế để bà con chuyển sang loại cây khác có giá trị kinh tế cao hơn nhưng cần phải có lộ trình lâu dài.

Ông Lê Muộn đưa ra đề xuất với vùng trung du, đồi núi thấp thì cần tính lại, ngành nông nghiệp và môi trường phải nghiên cứu thực địa để có một quy định "cứng". Chẳng hạn những đồi núi nào, độ dốc bao nhiêu thì được trồng keo, những đồi núi nào là cấm.

Theo quan điểm của ông, những loại đất quy hoạch cho lâm nghiệp, rừng sản xuất thì chỉ cho trồng keo ở vùng trung du, đồi núi thấp, độ dốc dưới 25 độ. Còn những vùng độ dốc lớn, địa hình dễ sạt lở không nên cho trồng" - ông Muộn nói.

Trong tương lai nên chuyển đổi từng bước nhưng không thể cấm trồng keo. Ở vùng đồi núi thấp thì coi keo là loại cây kinh tế nhưng phải làm sao điều chỉnh lại, hướng dẫn, vận động dân trồng đúng quy trình để năng suất cao.

Với tầm quốc gia, việc nghiên cứu cơ cấu cây bản địa để trồng rừng tự nhiên là rất chậm, ít, chỉ được vài cây bản địa, việc này cần tập trung vào. Ví dụ có quy định vùng núi ở miền Trung nên phát triển rừng tự nhiên là những cây bản địa gì.

--------------------

Kỳ tới: Làm sao để rừng keo bảo đảm nồi cơm cho dân và giá trị sinh thái.

Rừng keo - cây xóa đói giảm nghèo và nỗi lo sạt lở? - Kỳ 1: Liên tục mở rộng diện tích rừng keo

Nhiều năm trước với nỗ lực phủ xanh đồi núi trọc, tăng sinh kế cho người dân vùng núi cao, nhiều huyện vùng núi Quảng Nam và TP Đà Nẵng cũ (nay là Đà Nẵng) đã ào ạt trồng keo nhanh đáng kinh ngạc.