Cuối tuần qua, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ vận hành ngành dầu mỏ Venezuela, khôi phục hoạt động sản xuất và bán “một lượng lớn” dầu cho các khách hàng toàn cầu, bao gồm cả khách hàng cũ và mới. Dù không nêu đích danh Trung Quốc, thông điệp này rõ ràng cho thấy tương lai của các lô hàng dầu từ quốc gia Nam Mỹ tới châu Á đang bị đặt vào thế rủi ro.
Năm ngoái, dầu Venezuela chiếm khoảng 4% tổng lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc. Tuy không phải nguồn cung chủ đạo, nhưng loại dầu thô nặng, nhiều lưu huỳnh này lại đóng vai trò đặc biệt. Loại dầu này là nguyên liệu lý tưởng để sản xuất bitum, vật liệu thiết yếu trong xây dựng và làm đường. Quan trọng hơn, dầu Venezuela thường được bán với giá chiết khấu sâu, khiến loại hàng hoá này trở thành lựa chọn ưu tiên của các nhà máy lọc dầu tư nhân Trung Quốc.
Dù các chuyến hàng mới từ Venezuela có nguy cơ bị cắt đứt, thị trường Trung Quốc vẫn có một “tấm đệm” ngắn hạn với hơn 82 triệu thùng dầu bị cấm vận, chủ yếu từ Iran và Venezuela, đang được lưu trữ trên các tàu ngoài khơi Trung Quốc và Malaysia, theo dữ liệu từ Kpler. Trong đó, hơn 25% là dầu Venezuela.
Tuy nhiên, lượng dầu dự trữ này chỉ có thể kéo dài trong vài tháng. Trong khi đó, giá hợp đồng tương lai bitum tại sàn Thượng Hải đã tăng trong phiên đầu tuần, nhưng vẫn chưa vượt khỏi mức thấp nhất trong vòng 4 năm, cho thấy nguồn cung ngắn hạn vẫn khá dồi dào. Song, nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, nhu cầu về các loại dầu thay thế như dầu nhiên liệu sẽ tăng mạnh.
Dưới thời cấm vận của Mỹ, phần lớn thế giới đã quay lưng với dầu Venezuela, ngoại trừ Trung Quốc. Tuy nhiên, với cam kết của ông Trump rằng các lệnh trừng phạt vẫn sẽ được duy trì, cộng thêm việc nước này đã phong tỏa một phần các tàu cập cảng Venezuela, câu hỏi đặt ra là liệu Trung Quốc có thể tiếp tục mua các lô hàng đã rời cảng hay không, nhất là khi các vấn đề về thanh toán và quyền sở hữu dầu trở nên mù mờ?
Theo ngân hàng Morgan Stanley, các “ông lớn” dầu mỏ Trung Quốc như Sinopec và CNPC từng có quyền khai thác mỏ dầu tại Venezuela, dựa trên các thỏa thuận cũ được Wood Mackenzie ghi nhận. Dẫu vậy, lời tuyên bố của ông Trump rằng các doanh nghiệp Mỹ sẽ “xây dựng lại” ngành dầu mỏ Venezuela đang phủ bóng mây lên bất kỳ vai trò nào mà doanh nghiệp Trung Quốc từng hy vọng giữ lại tại đây.
Dù Venezuela sở hữu trữ lượng dầu thô được xác nhận lớn nhất thế giới, sản lượng hiện tại của nước này chỉ chiếm chưa đến 1% tổng cung toàn cầu, một phần vì lệnh trừng phạt, một phần do hạ tầng bị xuống cấp nặng nề trong hơn 1 thập kỷ qua. Việc Mỹ can thiệp sâu và trực tiếp như hiện tại sẽ không chỉ định hình lại ngành dầu Venezuela, mà còn có thể gây ra những xáo trộn lâu dài trong cấu trúc thị trường năng lượng toàn cầu.
